Νίκος Δαββέτας, Ωστικό κύμα

Όσοι παρακολουθούν το πεζογραφικό έργο του Νίκου Δαββέτα, γνωρίζουν ότι δεν διστάζει να θίξει ζητήματα απαιτητικά, που η επικαιρότητά τους, το γεγονός ότι αφορούν συμβάντα που εκτυλίσσονται σε παρόντα χρόνο, μπορεί να εντείνουν το αναγνωστικό ενδιαφέρον αλλά αυξάνουν επίσης το βαθμό δυσκολίας για τον συγγραφέα. Στο νέο του μυθιστόρημα, με τον τίτλο Ωστικό κύμα,  το θέμα που επιλέγει ο Δαββέτας κυριαρχεί στην τρέχουσα ειδησεογραφία: πρόκειται  για την ισλαμική τρομοκρατία, στις πολλαπλές - θρησκευτικές, κοινωνικές και πολιτικές - διαστάσεις της.  

Το βιβλίο είναι καλογραμμένο. Το βασικό πρόβλημα είναι ότι στερείται της εμβάθυνσης που απαιτείται από το θέμα. Οι ψυχολογικές και κοινωνιολογικές εξηγήσεις που δίνει ο συγγραφέας για το γεγονός ότι ένας συνηθισμένος νεαρός Έλληνας, αποφασίζει να εμπλακεί σε μία ισλαμική τρομοκρατική οργάνωση, δεν επαρκούν και δεν προσφέρουν ικανοποιητικά στοιχεία ώστε να στηθεί ένας αληθοφανής, πειστικός ήρωας. Το αποτέλεσμα είναι ο Δαββέτας να μην παραδίδει έναν ολοκληρωμένο χαρακτήρα, αλλά μία στοιχειωδώς σκιαγραφημένη και τελικά στερεότυπη λογοτεχνική φιγούρα. Η μητέρα δίνεται με τρόπο πιο επαρκή και ολοκληρωμένο, ωστόσο σε ορισμένα σημεία ο συγγραφέας έχει καταφύγει σε στερεότυπες κι αναμενόμενες συμπεριφορές, ώστε να εξηγήσει τις σκέψεις και τις κινήσεις της, γεγονός που μπορεί μεν να προσφέρει αληθοφάνεια, αλλά δεν ενέχει εκπλήξεις κι ενδιαφέρουσες ανατροπές για τον αναγνώστη. 

Το μπούλινγκ που έχει υποστεί ο νεαρός στο γυμναστήριο, το γεγονός ότι είναι παιδί χωρισμένων γονιών και εγγόνι αριστερού αγωνιστή, η αποξένωση που νιώθει, το δόλωμα του σεξ που ρίχνει  η νεαρή συμφοιτήτρια που γίνεται ο σύνδεσμός του με την τρομοκρατική ομάδα,  είναι μερικοί από τους λόγους που αναφέρει ο συγγραφέας επιχειρώντας μία μάλλον πρόχειρη ανάλυση των αιτιών που τον οδήγησαν να συμμετάσχει στην οργάνωση. Χωρίς καμία αναφορά στην θρησκευτική πίστη του (ή στην απουσία της) και με σύντομες μόνο αναφορές στο αριστερό παρελθόν του παππού του και στην άξεστη συμπεριφορά του ίδιου του του πατέρα, δίχως ουσιαστικότερη κοινωνιολογική ανάλυση, είναι αδύνατο να στηθεί ένα στέρεο αφήγημα γι αυτό το τόσο ενδιαφέρον θέμα. 

Αντιθέτως, με τον τρόπο που είναι δοσμένες οι πιθανές αιτίες των πράξεων του πρωταγωνιστή -με μια απλή απαρίθμηση ώστε να σβηστούν από την λίστα με τα χαρακτηριστικά που αποδίδονται από δημοσιογράφους σε νεαρούς τρομοκράτες – δεν εξασφαλίζουν τον στοχασμό του αναγνώστη. Πρόκειται για ένα βιβλίο που θα προκαλέσει ίσως αρχικά τον εντυπωσιασμό αρκετών αναγνωστών, αλλά στη συνέχεια μάλλον θα απογοητεύσει.

Νίκος Δαββέτας: Ο ζωγράφος του Μπελογιάννη

Νίκος Δαββέτας, Ο ζωγράφος του Μπελογιάννη, Μεταίχμιο.

Στο νέο βιβλίο του ο Νίκος Δαββέτας χρησιμοποιεί μία αστυνομική ιστορία ως όχημα για να ασκήσει κριτική στους αριστερούς που μετανάστευσαν στη Γαλλία λόγω των πολιτικών συνθηκών, από το '40 ως τα μέσα του '70, και κατάφεραν να πάρουν, είτε το άξιζαν, είτε όχι, τον τίτλο του διανοούμενου. Αριβίστες, ανταγωνιστικοί μεταξύ τους, αποφασισμένοι να καταστρέψουν επαγγελματικά όσους αντιστέκονται στα σχέδιά τους, θα έφταναν άραγε και στο φόνο προκειμένου να προστατεύσουν τα συμφέροντά τους;

Το μυθιστόρημα, όπως συμβαίνει και με άλλα βιβλία του ίδιου συγγραφέα, ξεκινά από μία καλή ιδέα, που απασχολεί το πολιτικοποιημένο κοινό την στιγμή που γράφεται, και που υποστηρίζεται από έρευνα σε σχετικά αρχεία, αλλά η οποία εξαντλείται γρήγορα, χωρίς να αναδεικνύει κάποιον λογοτεχνικό ήρωα που θα αγγίξει τον αναγνώστη, ή κάποια προσωπική ιστορία που θα συγκλονίσει με το βάθος και την σημασία της.

Καλογραμμένο (χωρίς να αποφεύγει κάποια κλισέ), ενδιαφέρον (κυρίως για όσους κινούνται στον κύκλο της Αριστερής διανόησης), σέβεται τον αναγνώστη, αλλά δεν απογειώνεται λογοτεχνικά, καθώς δεν καταφέρνει να υπερβεί τα -δυσδιάκριτα στις μέρες μας- όρια της δημοσιογραφικής έρευνας ώστε να γίνει καλή πεζογραφία.

Τα αρνητικά στοιχεία του βιβλίου είναι η απουσία ουσιαστικών ανατροπών, το βιαστικό (η λέξη που μου έρχεται είναι 'τσαπατσούλικο') τέλος, και η έλλειψη πολυφωνικότητας των πρωτοπρόσωπων αφηγήσεων - έπρεπε διαρκώς να ελέγχω από παρακείμενα στοιχεία ποιοι μιλούν, για να κατανοήσω το ακριβές νόημα των λόγων τους.

Το κύριο όμως πρόβλημα, κατά την άποψή μου, είναι ότι το κείμενο δεν είναι αρκετά στοχαστικό: δεν διεγείρει τη σκέψη του αναγνώστη, ούτε τον θέτει ενώπιον των δικών του εμμονών, προκαταλήψεων, και των όποιων ψυχικών ή ιδεολογικών του ορίων. Ο αναγνώστης παρακολουθεί απ' έξω τα όσα εκτυλίσσονται στο αφήγημα. Κι αυτός νομίζω ότι είναι ένας από τους λόγους που, αν και το διάβασα πολύ ευχάριστα και γρήγορα, πρόκειται για ένα βιβλίο μάλλον επικαιρικό, που δεν νομίζω να επισκεφτώ ξανά, για να βρω στις σελίδες του κάτι που μπορεί να με κινήσει θυμικά ή διανοητικά - όπως συμβαίνει με τα βιβλία καλής λογοτεχνίας.